طرح را فرستادی: یک JPEG از جعبه، با لوگو روی آن. چاپخانه یک خط جواب داده — «دایلاین بفرست» — و کار همانجا خوابیده.
دایلاین تصویرِ جعبه نیست؛ نقشهٔ تختِ جعبه است. همان ورقی که از زیر دستگاه بیرون میآید، قبل از اینکه کسی تایش کند. و مثل هر نقشهٔ تولیدی چند عدد دارد که اگر غلط باشند، جعبه یا سرِ هم نمیشود، یا میشود و زیر بارِ محصول وا میرود.
اعداد این مقاله از کاتالوگ دستگاههای خودمان درآمدهاند — دایکات و کلیشه و کاتر و پلاتر برش. هر جا عددی لازم بوده که در کاتالوگ نیست، حسابش را نوشتهام تا خودت دوباره بزنی.
کلیشه یک تختهٔ چوب است، نه یک برنامهٔ کامپیوتری
دایکات اینطور کار میکند: یک تختهٔ چندلا را با لیزر شیار میزنند، و داخل آن شیارها نوارِ فولادی میکوبند. آن نوارِ فولادی — تیغهٔ کلیشه — ۰٫۷۱ میلیمتر ضخامت دارد (همان که در صنعت به آن «۲ پوینت» میگویند). بعد ورق را زیر آن میگذارند و پرس میکوبد.
سه نوع نوار داخل همان یک تخته میرود:
- نوارِ برش: لبهاش تیز است و مقوا را قیچی میکند.
- نوارِ تا: لبهاش گرد است و اصلاً نمیبُرد. مقوا را داخل یک کانالِ باریک روی صفحهٔ مقابل فشار میدهد و همانجا لهش میکند تا بعداً تا بخورد.
- نوارِ پرفراژ: دندانهدار است، یکدرمیان میبُرد و جا میگذارد.
کلیشهساز از روی فایلِ تو تصمیم میگیرد کدام خط کدام نوار را میگیرد. اگر هر سه روی یک لایه باشند، او حدس میزند — و حدسِ غلط یعنی جعبهای که بهجای تا خوردن، از وسط جدا میشود. کاتالوگ همین را بهعنوان شرطِ ورودی مینویسد: دایلاین باید برش و تا و پرفراژ را با لایهٔ جدا مشخص کند. فرمتهای قابل قبول AI و DXF و PDFاند و واحد میلیمتر است.
| لایه | نوارِ فولادی | چه میکند | در فایل چه شکلی است | | --- | --- | --- | --- | | CUT | برش، لبهٔ تیز | مقوا را کامل میبُرد | کانتور بسته | | CREASE | تا، لبهٔ گرد | نمیبُرد؛ مقوا را داخل کانال میفشارد | خطِ تکِ ممتد | | PERF | دندانهدار | یکدرمیان میبُرد | خطِ ممتد، نه خطچین | | BLEED | — | مرزِ چاپ، ۳ میل بیرونِ CUT | فقط راهنما، بریده نمیشود | | REG | — | علامت ثبتِ چاپوبرش | فقط برای پلاتر |
اسم لایهها را لاتین بگذار. فارسی داخل DXF نسخهٔ R12 با کدپیجی خوانده میشود که نرمافزارِ طرفِ مقابل حدس میزند، و نتیجهاش این است که همهٔ هندسه در یک سطلِ بینام میریزد.
پرفراژ را خطچین نکش
شایعترین اشتباهِ این بخش این است: طراح میخواهد نشان بدهد خط پرفراژ است، پس آن را خطچین میکشد. کلیشهساز فایل را باز میکند و بهجای یک خط، صد و چهل پارهخطِ دو میلیمتری میبیند. نوار فولادی را نمیشود به صد و چهل تکه کرد؛ یا کارِ فایل را دستی پاک میکند و یک روز عقب میافتی، یا صد و چهل شیارِ جدا روی تخته میزند و کلیشه دور ریخته میشود.
خطِ پرفراژ در فایل یک خطِ ممتد است روی لایهٔ PERF. نسبتِ دندانه — مثلاً «سه میبُرد، یک میگذارد» — پارامترِ نوار است و روی برگهٔ ستآپ نوشته میشود، نه داخل هندسه.
اضافهبرش: ۳ میلیمتر، و دلیلش
کاتالوگ میگوید اضافهبرش (bleed) دستِکم ۳ میلیمتر، وگرنه لبهٔ سفید میافتد.
چرا ۳؟ تلورانسِ جایگیریِ خودِ کلیشه ±۰٫۵ میلیمتر است. یعنی حتی اگر چاپ کاملاً سرِ جایش باشد، خطِ برش میتواند نیم میلیمتر داخل بیفتد. بقیهٔ سه میلیمتر برای چیزهایی است که کاتالوگ کلیشه مسئولش نیست: ثبتِ چاپ، کِشِ کاغذ بعد از خیس شدن با مرکب، و لبهٔ گیره. ۳ میلیمتر یعنی شش برابرِ تلورانسِ خودِ دستگاه حاشیه گرفتهای.
و نکتهای که مدام از قلم میافتد: اضافهبرش فقط دورِ بیرونِ بلنک نیست. هر لبهای که CUT است اضافهبرش میخواهد — پنجرهٔ وسطِ جعبه، سوراخِ دستگیره، و لبهٔ آزادِ لبِ چسب.
ضخامت: عددی که هندسه را عوض میکند
اینجا جایی است که بیشترین جعبه خراب میشود، و دلیلش این است که ضخامت در فایل دیده نمیشود.
کاتالوگ مواد را اینطور میدهد: مقوا ۲۰۰ تا ۶۰۰ گرم، کارتنِ ایندربرد و ایفلوت، و میکروفلوت. ضخامتِ میلیمتریشان عددِ کاتالوگ نیست، پس درش میآوریم.
مقوای جعبهسازی چگالیِ حجمیاش حدود ۰٫۷۵ گرم بر سانتیمتر مکعب است. پس:
`` ۳۰۰ گرم بر متر مربع = ۰٫۰۳ گرم بر سانتیمتر مربع ۰٫۰۳ ÷ ۰٫۷۵ = ۰٫۰۴ سانتیمتر = ۰٫۴۰ میلیمتر ``
با همین حساب: مقوای ۲۰۰ گرم میشود ۰٫۲۷ و مقوای ۶۰۰ گرم میشود ۰٫۸۰ میلیمتر. ایفلوت را از گرماژ نمیشود درآورد چون هوا وسطش است؛ کولیس بگذار. در بچی که دستِ ما بوده ۱٫۵ میلیمتر درآمده و همهٔ حسابهای پایین روی همین ۱٫۵ است.
محیطِ تاخورده، نه محیطِ کشیدهشده
جعبه که تا میخورد، مقوا حولِ وسطِ ضخامتش خم میشود، نه حولِ سطحِ داخلیاش. برای یک لولهٔ چهارگوش با ابعادِ داخلیِ a×b و ضخامت t، طولی که باید بکشی این است:
`` محیط = ۲ × ((a + t) + (b + t)) = ۲(a + b) + ۴t ``
حالا یک جعبه با داخلِ ۱۲۰×۸۰ را دو بار حساب کن:
- روی مقوای ۳۰۰ گرم: ۲(۱۲۰+۸۰) + ۴×۰٫۴ = ۴۰۰ + ۱٫۶ = ۴۰۱٫۶ میلیمتر
- روی ایفلوت: ۲(۱۲۰+۸۰) + ۴×۱٫۵ = ۴۰۰ + ۶٫۰ = ۴۰۶٫۰ میلیمتر
اختلاف ۴٫۴ میلیمتر است. اگر همان دایلاینِ مقوایی را عیناً به کارتنساز بدهی، پنلها ۱۲۰٫۴ و ۸۰٫۴ میمانند و ابعادِ داخلی میشود ۱۲۰٫۴−۱٫۵ = ۱۱۸٫۹ و ۸۰٫۴−۱٫۵ = ۷۸٫۹. محصولِ ۱۲۰ میلیمتری با ۱٫۱ میلیمتر داخل نمیرود.
این دقیقاً همان چیزی است که کاتالوگ بهعنوان تلهٔ اصلیِ دایکات علامت زده: دایلاینی که بدون در نظر گرفتن ضخامتِ ماده کشیده شده. جعبهٔ مقوایی جمع میشود و خودش را جا میکند؛ جعبهٔ کارتنی نه.
فاصلهٔ خط تا تا لبهٔ برش
کاتالوگ میگوید کمتر از ۳ میلیمتر نشود، وگرنه کلیشه آنجا مقوا را پاره میکند. حالا ببینیم این ۳ از کجا میآید و روی کدام ماده تنگ میشود.
نوارِ تا مقوا را داخل یک کانال روی صفحهٔ مقابل میفشارد. عرضِ آن کانال تقریباً برابر است با ضخامتِ نوار بهعلاوهٔ دو برابرِ ضخامتِ مقوا:
`` عرض کانال = ۰٫۷۱ + ۲t حداقلِ فاصلهٔ لازم از مرکزِ تا = نصفِ کانال + ۰٫۵ (تلورانسِ کلیشه) ``
| ماده | ضخامت t | عرض کانال | حداقلِ لازم | با قاعدهٔ ۳ میل چقدر حاشیه میماند | | --- | --- | --- | --- | --- | | مقوا ۲۰۰ گرم | ۰٫۲۷ | ۱٫۲۵ | ۱٫۱۳ | ۱٫۸۷ | | مقوا ۳۰۰ گرم | ۰٫۴۰ | ۱٫۵۱ | ۱٫۲۶ | ۱٫۷۴ | | مقوا ۶۰۰ گرم | ۰٫۸۰ | ۲٫۳۱ | ۱٫۶۶ | ۱٫۳۴ | | ایفلوت | ۱٫۵۰ | ۳٫۷۱ | ۲٫۳۶ | ۰٫۶۴ |
یعنی قاعدهٔ ۳ میلیمتر روی مقوای نازک دستودلباز است و روی ایفلوت ۰٫۶۴ میلیمتر حاشیه دارد — کمتر از دو برابرِ تلورانسِ دستگاه. روی ایفلوت این عدد را ۳ نگذار؛ ۴ بگذار. جایی که این قاعده معمولاً شکسته میشود گوشهٔ درِ کف است، جایی که تایِ مورب به لبهٔ بریده میرسد.
لبِ چسب
کاتالوگ یک عددِ قطعی میدهد: روی ایفلوت کمتر از ۱۵ میلیمتر نچسبد. بقیهاش «به ضخامت مقوا بستگی دارد». پس بیایید همان ۱۵ را باز کنیم و ببینیم داخلش چیست.
لبِ چسب از سه قسمت تشکیل شده: نوارِ واقعیِ چسب، نصفِ کانالِ تایی که کنارش مینشیند، و تلورانسِ کلیشه. برای ایفلوت:
`` نوارِ خالصِ چسب = ۱۵ − ۱٫۸۶ (نصف کانال) − ۰٫۵ (تلورانس) = ۱۲٫۶۴ میلیمتر ``
آن ۱۲٫۶۴ چیزی است که واقعاً میچسبد. حالا همان نوار را روی مواد دیگر نگه دار و عرضِ لب را دوباره حساب کن:
| ماده | نصف کانال | نوار چسب | تلورانس | عرضِ لبِ چسب | | --- | --- | --- | --- | --- | | مقوا ۲۰۰ گرم | ۰٫۶۲ | ۱۲٫۶۴ | ۰٫۵ | ۱۳٫۸ ← ۱۴ | | مقوا ۳۰۰ گرم | ۰٫۷۶ | ۱۲٫۶۴ | ۰٫۵ | ۱۳٫۹ ← ۱۴ | | مقوا ۶۰۰ گرم | ۱٫۱۶ | ۱۲٫۶۴ | ۰٫۵ | ۱۴٫۳ ← ۱۵ | | ایفلوت | ۱٫۸۶ | ۱۲٫۶۴ | ۰٫۵ | ۱۵ (کاتالوگ) |
نتیجهٔ عملیاش این است: تفاوتِ کلِ چهار ماده یک میلیمتر است. پس ۱۵ را همهجا بکش و دیگر به آن فکر نکن. چیزی که با نوعِ ماده واقعاً عوض میشود عرضِ لبِ چسب نیست، آن ۴٫۴ میلیمتر محیط است که بالاتر حساب کردیم.
جهتِ شیار
قاعده کوتاه است: شیارِ مقوا باید عمود بر خط تا باشد، وگرنه تا ترک میخورد.
مکانیزمش روی ایفلوت دیدنی است. کارتن یک لایهٔ موجدار بین دو لاینر است. وقتی خط تا عمود بر موجها میافتد، نوارِ تا هر موج را در یک نقطه میخواباند و مقوا روی یک خطِ تمیز تا میشود. وقتی خط تا موازیِ موجها بیفتد، نوار یا دقیقاً روی تاجِ یک موج مینشیند و لاینرِ بیرونی را میترکاند، یا داخلِ درهٔ بینِ دو موج میافتد و تا بین دو موج سرگردان میشود — تای کج، و هر جعبه کمی متفاوت با جعبهٔ قبلی.
روی مقوای تخت اثرش ظریفتر است ولی هست. قبل از سفارشِ کلیشه از همان بچِ واقعی یک تکه بردار و در هر دو جهت تایش کن. سی ثانیه وقت میگیرد و جوابش از هر جدولی معتبرتر است، چون مقوایی که دستِ تو است همان چیزی نیست که در مشخصاتِ کاغذ نوشته شده.
قفلخودکار و لقیاش
جعبهٔ قفلخودکار (crash-lock) آن است که تخت میآید، با یک فشار باز میشود و کفش خودش قفل میشود. هیچکس پایینتنهاش را تا نمیزند. خوبیاش سرعتِ خطِ بستهبندی است؛ بدیاش این است که فقط با یک عددِ درست کار میکند، و کاتالوگ هم دقیقاً همین را میگوید: لقیِ درِ کف باید حساب شود، وگرنه یا باز نمیشود یا خودش وا میرود.
حسابش را با همان جعبهٔ ۱۲۰×۸۰ میزنیم. ابعادِ داخلی روی ایفلوت ۱۲۰ و ۸۰ است. دو لتِ کفِ مقابلِ هم باید کنارِ هم بنشینند بدون اینکه به هم گیر کنند. اگر هرکدام را دقیقاً نصفِ ضلعِ کوتاه بکشی یعنی ۴۰، بدترین حالتِ تلورانس این است که هر دو ۰٫۵ بزرگتر دربیایند:
`` ۴۰٫۵ + ۴۰٫۵ = ۸۱ داخلِ دهانهٔ ۸۰ → ۱ میلیمتر گیر ``
پس هر لت را بهاندازهٔ کلِ تلورانس کوچک کن: ۴۰ − ۱ = ۳۹ میلیمتر. جفتشان میشود ۷۸ داخلِ دهانهٔ ۸۰، یعنی ۲ میلیمتر لقی. کمتر از این، لتها موقعِ باز شدن به هم قفل میشوند و کارگر جعبه را با دست باز میکند — که کلِ دلیلِ وجودیِ قفلخودکار را از بین میبرد. خیلی بیشتر از این، کف زیرِ محصولِ پُر شل میشود و وسطش میافتد.
و نقطهٔ مرگِ این جعبه همان جایی است که تایِ مورب به کانتورِ برش میرسد: آنجا فاصلهٔ ۴ میلیمتری را که بالا گفتیم نگه دار. اگر آنجا ۱٫۵ میلیمتر بگذاری، هر جعبه از همان نقطه پاره میشود.
یک بلنکِ کامل، از اول تا آخر
جعبهٔ ۱۲۰×۸۰×۲۰۰ داخلی، ایفلوت، کفِ قفلخودکار و درِ تویی.
عرضِ بلنک
`` محیطِ تاخورده = ۲(۱۲۰+۸۰) + ۴×۱٫۵ = ۴۰۶ لبِ چسب = ۱۵ عرضِ بلنک = ۴۲۱ میلیمتر ``
پنلها را ۱۲۱٫۵ / ۸۱٫۵ / ۱۲۱٫۵ / ۸۱٫۵ میکشی، نه ۱۲۰ / ۸۰ / ۱۲۰ / ۸۰.
ارتفاعِ بلنک
`` لتِ قفلخودکار ۳۹ بدنه ۲۰۰ درِ تویی ۳۹ جمع ۲۷۸ میلیمتر ``
چندتایی روی ورق
ظرفیتِ دستگاه ورق تا ۱۰۰۰×۷۰۰ است. بین دو بلنک یک نوارِ دورریزِ ۳ میلیمتری میگذاریم — کمتر از این، دو نوارِ فولادی آنقدر به هم نزدیک میشوند که نوارِ دورریز بینشان از دستگاه بیرون نمیپرد و پرس گیر میکند (حسابش: ۳ − ۰٫۷۱ − ۲×۰٫۵ = ۱٫۲۹ میلیمتر دورریزِ واقعی، که همین حالا هم کم است).
`` عرض: ۲ × ۴۲۱ + ۳ = ۸۴۵ ≤ ۱۰۰۰ ✓ (۳ تا نمیشود: ۳×۴۲۱ = ۱۲۶۳) طول: ۲ × ۲۷۸ + ۳ = ۵۵۹ ≤ ۷۰۰ ✓ (۳ تا نمیشود: ۳×۲۷۸+۶ = ۸۴۰) ۴ عدد در هر ورق ``
چرخاندنِ بلنک بدترش میکند: ۳×۲۷۸+۶ = ۸۴۰ در عرض جا میشود ولی در طول فقط یک ردیف مینشیند، یعنی ۳ عدد.
یک چیز را قبل از قفل کردنِ چیدمان چک کن: نوارِ بینِ دو بلنک ۳ میلیمتر است ولی هر بلنک ۳ میلیمتر اضافهبرش میخواهد، پس دو اضافهبرش داخلِ یک نوارِ ۳ میلیمتری روی هم میافتند. دو راه دارد — یا فاصله را ۶ کن (که اینجا چیزی خراب نمیکند: ۲×۴۲۱+۶ = ۸۴۸ و ۲×۲۷۸+۶ = ۵۶۲، باز هم ۴ تا)، یا خطِ برشِ دو بلنکِ همسایه را یکی کن و بگذار یک نوارِ فولادی هر دو را ببُرد. راهِ دوم فقط وقتی جواب میدهد که طرحِ دو بلنکِ همسایه در آن لبه یکی باشد.
تیراژ
`` ۵۰۰ جعبه ÷ ۴ در هر ورق = ۱۲۵ ورق ``
بهعلاوهٔ ورقِ راهاندازی. کاتالوگ تیراژ را از ۵۰۰ به بالا اقتصادی میداند و دلیلش همینجا دیده میشود: هزینهٔ کلیشه ثابت است و روی ۱۲۵ ورق پخش میشود. زیرِ این عدد، برش لیزر CO₂ یا پلاتر ارزانتر درمیآید.
نمونهٔ اولیه را با پلاتر بزن، نه با چشم
قبل از سفارشِ کلیشه، دایلاین را روی پلاتر برش بزن. پلاتر مقوا تا ۳۰۰ گرم میبُرد، تلورانسش ±۰٫۳ است، و — مهمتر از همه — خطِ تا را با تیغهٔ نیمبرش میرود. یعنی همان سهلایگی که دایکات میخواهد، اینجا هم لازم است: برش و تا و علامت ثبت باید سه لایهٔ جدا با عمقِ جدا باشند.
سه چیز در این مرحله فرق میکند و باید بدانی:
- گوشهٔ تیز گرد درمیآید. تیغهٔ پلاتر آفست دارد — بین ۰٫۲۵ تا ۰٫۷۵ میلیمتر — و مسیر را با همان شعاع گرد میکند. برای گوشهٔ واقعاً تیز باید مسیر را بیشبرش (overcut) داد. روی گوشهٔ جعبه دیده نمیشود، روی برچسب بله.
- زیر ۲ میلیمتر پاره میشود. هر جزئیاتِ باریکترِ از ۲ میلیمتر موقعِ کندنِ زمینه از بین میرود.
- نمونهٔ مقوایی، جعبهٔ ایفلوت نیست. نمونهای که با ۰٫۴ میلیمتر مقوا بستهای ۴٫۴ میلیمتر کوچکتر از نسخهٔ تولیدی است. برای اینکه فرمِ کلی را ببینی خوب است؛ برای اینکه محصول را داخلش بگذاری و بگویی «اندازه است»، نه.
لیزر CO₂ هم مقوا میبُرد، ولی نوارِ تا ندارد و «خط تا»یش فقط یک حکاکیِ سطحی است — تایی که از آن درمیآید همان تایِ کلیشه نیست. برای نمونهٔ سریعِ فرم خوب است، برای تستِ تا نه.
چکلیستِ قبل از فرستادن دایلاین
- سه لایهٔ
CUTوCREASEوPERFجدا و لاتیناند؟ - هر کانتورِ
CUTبسته است؟ (خطِ باز یعنی برشِ ناقص یا دو بار بریدن) - خطِ پرفراژ ممتد است، نه خطچین؟
- اضافهبرش ۳ میلیمتر دورِ هر لبهٔ برش، از جمله پنجرهها؟
- ضخامتِ واقعیِ ماده را با کولیس اندازه گرفتهای و ۴t به محیط اضافه شده؟
- فاصلهٔ هر خط تا تا نزدیکترین برش ۳ میلیمتر (روی ایفلوت ۴) است؟
- لبِ چسب ۱۵ میلیمتر است؟
- جهتِ شیار عمود بر خطوطِ تای اصلی است؟
- لتهای کفِ قفلخودکار ۱ میلیمتر از نصفِ دهانه کوچکترند؟
- بلنک با نوارِ دورریزِ ۳ میلیمتری داخلِ ورقِ ۱۰۰۰×۷۰۰ جا میشود و چندتاییِ ورق حساب شده؟
ده سؤال، ده دقیقه. یک کلیشهٔ اشتباه هم پولِ تختهٔ چوب و نوارِ فولادی است، هم دو هفته تأخیر، چون کلیشه تعمیر نمیشود — دوباره ساخته میشود.
دایلاین تصویرِ جعبه نیست؛ دستورِ ساختِ آن است. هر خطی که نگوید با کدام نوارِ فولادی بریده میشود، یک حدسِ واگذارشده به کلیشهساز است.
اگر جعبهای در ذهن داری و هنوز فایلی نداری، خدمات را ببین یا ابعادِ محصول و نوعِ مقوا را برای ما بفرست — همین دو عدد کافی است تا بگوییم بلنکت چند در چند درمیآید و در هر ورق چندتا جا میشود.
همین محصول را میخواهی روی دستگاه ببری؟
عکس مرجع، ضخامت ورق کارگاهت و قطر تیغه را بفرست؛ ظرف چند روز کاری فایل برشِ راستیآزماییشده با چیدمان ورق و برگهٔ مونتاژ تحویل میگیری.
